26 października 2025 r. miała miejsce wyprawa śladami poległych żołnierzy na wzgórze Szemberek – Zawada. W wydarzeniu wzięli udział m.in. przedstawiciele Koła Modelarsko-Historycznego Ogniwko w Dębicy Gustaw i Piotr Giza, zastępca Wójta Gminy Żyraków Grzegorz Reguła oraz Beata Duślak, Maria Konsur, Szczepan Duślak i Ryszard Konsur. Wydarzenie to miało na celu upamiętnienie i oznaczenie mogił żołnierzy spoczywających na tym wzgórzu.
Na długo przed naszym marszem po mogiłach Szembereku razem z Gustawem studiowaliśmy historię tej bitwy. Z wielu relacji dowiedzieliśmy się o licznych mogiłach na wzgórzu. Jednak brak dokładnych oznaczeń tych mogił powodował opóźnianie naszej wyprawy. W 2025 roku Gustaw zaprezentował swoją dioramę modelarską na Konkursie Modelarskim Ogniwko 2025 ,, I wojna światowa, Szemberek – Zawada 11-13 mają 1915 r.” która została bardzo entuzjastycznie przyjęta. Diorama Gustawa to piękny przykład, jak historyczne zainteresowania i modelarstwo mogą przełożyć się na realne działania na rzecz upamiętnienia i ochrony miejsc pamięci.
Podczas jednej z wystaw modelarskich Zastępca Wójta Gminy Żyraków zaoferował nam swoją pomoc w realizacji odznaczenia tych mogił. I tak wspólnymi siłami udaliśmy się w tą ponad 4 godziną wyprawę. Niestety nie udało nam się odwiedzić jednej mogiły podobno bardzo zniszczonej ( uszkodzony krzyż) ale wkrótce tam dotrzemy.
Powiecie dębickim znajdują się 24 cmentarze z ponad 400 zachodnio-galicyjskich cmentarzy wojennych zbudowanych przez Oddział Grobów Wojennych C. i K. Komendantury Wojskowej w Krakowie. Należą one do V Okręgu Cmentarnego Pilzno. Znajdują się na obszarze gminy Brzostek, Pilzno, Żyraków, Czarna, Jodłowa. Ponadto w Dębicy znajduje się cmentarz wojenny z I i II wojny światowej. Na tych cmentarzach pochowani są żołnierze armii austro – węgierskiej, rosyjskiej oraz żołnierze niemieccy. Projektantem przeważającej części tych cmentarzy był architekt Gustav Rossmann.
Próżno szukać cmentarza z I wojny światowej na terenie Gminy Dębica. I tu może ktoś zadać pytanie – czyżby na terenie tej gminy nie było walk podczas Wielkiej Wojny??
Dobrym przykładem są, toczone podczas Wielkiej Wojny, walki o poddębicki Szemberek które miały miejsce w dniach 11-15 maja 1915 roku.
Piotr Giza
Po drodze odwiedzamy miejsce pamięci tragicznej zbrodni z 27 czerwca 1940 roku, kiedy to hitlerowcy rozstrzelali w tamtejszym lesie około 100 Polaków. Wśród ofiar znajdowali się więźniowie polityczni z Rzeszowa, w tym członkowie organizacji konspiracyjnych, oficerowie, urzędnicy oraz młodzież. Zbrodnia była częścią niemieckiej Akcji AB (Nadzwyczajna Akcja Pacyfikacyjna). Według przekazu miejscowa rodzina jadąca po trawę dla krów cudem uniknęła śmierci zawrócona przez patrol żołnierzy składający się z Austriaków.
Po drodze mijamy kapliczki i starą leśniczówkę oraz mogiła nr 4
Ślady umocnień
Miejsce I składające się z dwóch mogił na Sepnicy
