Historia zatoczyła koło – w lesie we wsi Blizna, gdzie ponad 80 lat temu spadały niemieckie pociski, pasjonaci natrafili na jedne z najlepiej zachowanych elementów niemieckiej Wunderwaffe w Polsce. Fragmenty rakiety zostały wydobyte przez członków Klubu Historyczno-Eksploracyjnego „V-2 TEAM” we współpracy ze Stowarzyszeniem Poszukiwaczy Śladów Historii DENAR.
Na miejscu obecny był Roman Rusin, syn legendarnego dowódcy partyzanckiego Aleksandra Rusina, który w czasie II wojny światowej ryzykował życie, by dokumentować i zdobywać fragmenty rakiet V-2.
Blizna – tajemnica rakiet V-2, od wojennych eksperymentów po współczesne odkrycia
Na styku powiatów dębickiego, mieleckiego i ropczycko-sędziszowskiego, w środku lasów dawnej Puszczy Sandomierskiej, kryje się jedno z najbardziej niezwykłych miejsc II wojny światowej. To tutaj, we wsi Blizna, Niemcy stworzyli ściśle tajny poligon doświadczalny, na którym testowali broń, która miała odwrócić losy konfliktu – rakietę V-2. Dziś historia zatoczyła symboliczne koło: fragmenty pocisku, które przed laty badał Aleksander Rusin, ponownie ujrzały światło dzienne.
Narodziny jednego z najtajniejszych ośrodków III Rzeszy
Poligon w Bliźnie powstał w 1943 roku, po zbombardowaniu ośrodka w Peenemünde. Niemcy potrzebowali miejsca odizolowanego, trudnego do monitorowania z powietrza i zarazem z dostępem do siły roboczej – dlatego wybrali obszar między Mielcem, Dębicą i Kolbuszową. Wysiedlono okoliczną ludność, a teren otoczono systemem strażnic, punktów obserwacyjnych i siecią betonowych dróg. Całość otrzymała nazwę SS-Truppenübungsplatz Heidelager.
Równolegle funkcjonował tu obóz pracy i zagłady w Pustkowie, którego ofiary liczy się w tysiącach. Więźniowie budowali infrastrukturę poligonu, tworzyli atrapę wsi do testów celności, stawiali baraki i wyrzutnie. Ich praca, w większości nieludzko wyczerpująca, była fundamentem niemieckiego programu rakietowego.
V-2 – broń, przed którą nie było obrony
Rakieta V-2 była pierwszym w historii pociskiem balistycznym dalekiego zasięgu. Właśnie w Bliźnie wykonywano próby i kalibracje systemów. V-2 osiągała pułap bliski granicy kosmosu, przekraczała 5 000 km/h i mogła razić cele oddalone nawet o 300 kilometrów. Do końca 1944 roku z poligonu wystrzelono ponad 200 sztuk.
Choć V-2 była potężna, była też awaryjna. To właśnie rozbite pociski stały się dla polskiego podziemia okazją, by poznać sekrety konstrukcji. Zbierano wszystko: śruby, blachy, przewody, a nawet fragmenty zbiorników paliwa. Wiedza ta trafiła do Londynu i odegrała kluczową rolę w rozpoznaniu zagrożenia.
Polski wywiad i spektakularna akcja Most III
Blizna była pod stałą obserwacją Armii Krajowej. Meldunki o ruchach wojsk, szkice wyrzutni i raporty o wystrzałach były przekazywane do Komendy Głównej AK. Punktem kulminacyjnym tej pracy wywiadowczej było przejęcie w maju 1944 roku niemal nieuszkodzonej rakiety, która spadła w rejonie Sarnak nad Bugiem.
Partyzanci zdołali ukryć ją przed Niemcami, rozebrać, a najważniejsze elementy – m.in. układ sterowania – dostarczyć drogą powietrzną aliantom podczas akcji Most III. Operacja ta określana jest jako jeden z największych sukcesów wywiadu w czasie II wojny światowej.
Oddział Aleksandra Rusina – partyzancki wyczyn blisko Blizny
Jednym z bohaterów konspiracji w tym rejonie był Aleksander Rusin ps. „Rusal”. Jego oddział operował w lasach mieleckich i był jednym z pierwszych, które weszły na teren poligonu, gdy Niemcy zaczęli się wycofywać latem 1944 roku. Partyzanci zorganizowali przejęcie wyrzutni, magazynów i dokumentacji, zanim Niemcy zdążyli wszystko wysadzić.
Dzięki znajomości języka niemieckiego Rusin osobiście przedostawał się na poligon, fotografował urządzenia i dostarczał meldunki, za co po wojnie otrzymał podziękowania od samego Winstona Churchilla.
Śmierć i pamięć w Pustkowie – mroczne zaplecze poligonu
Nieludzkie warunki obozu w Pustkowie utrwaliły mu miejsce w historii jako jednego z najbardziej tragicznych punktów na mapie okupowanego Podkarpacia. To tutaj zginęły dziesiątki tysięcy więźniów wykorzystywanych przy budowie niemieckiego ośrodka. U podnóża Góry Śmierci do dziś odnajdywane są fragmenty ludzkich szczątków – pamiątka tragicznych czasów, ale też ostrzeżenie przed zapomnieniem.
Dziś pamięć o ofiarach pielęgnuje Europejskie Centrum Pamięci i Pojednania w Pustkowie Osiedlu oraz liczne miejsca pamięci w regionie.
Park Historyczny Blizna – miejsce, gdzie historia przemawia
W gminie Ostrów powstał nowoczesny Park Historyczny Blizna, w którym można zobaczyć naturalnej wielkości makietę rakiety V-2, rekonstrukcję baraków oraz liczne dokumenty i pamiątki po działalności tajnego ośrodka. To jedno z najważniejszych miejsc w Polsce dla miłośników historii II wojny światowej.
15 listopada 2025 – odkrycie, które poruszyło Podkarpacie
Choć od wojny minęły dziesięciolecia, lasy wokół Blizny wciąż kryją ślady dawnej działalności. 15 listopada 2025 roku członkowie Klubu Historyczno-Eksploracyjnego „V-2 TEAM”, działającego przy Centrum Kultury Gminy Ostrów, wraz ze Stowarzyszeniem Poszukiwaczy Śladów Historii DENAR, natrafili na jedne z najlepiej zachowanych fragmentów rakiety V-2 w historii lokalnych badań.
Specjalistyczny sprzęt badawczy pomógł wytypować lej, który wcześniej błędnie uznano za pusty. Tym razem szczęście dopisało – z ziemi wydobyto duże, ciężkie elementy rakiety, w tym części silnika i segmenty poszycia.
W chwili wydobycia obecny był Roman Rusin, syn Aleksandra. Wzruszenie rodziny było ogromne – fragmenty tej samej broni, którą ich przodek badał w czasie konspiracji, po ponad 80 latach znów ujrzały światło dzienne.
Wnuczka dowódcy, Brygida Rusin, napisała:
„Historia dzieje się na naszych oczach. Dziadek robił zdjęcia, zdobywał dokumenty i części rakiet w czasie wojny. Dziś my widzimy efekty pracy tamtych pokoleń. To wielka duma.”
Dziedzictwo, które wciąż budzi emocje
Historia Blizny to opowieść o nowoczesnej technologii, ale też o ludzkim cierpieniu, odwadze i determinacji. To również przykład, jak lokalne społeczności potrafią ocalić od zapomnienia miejsca i wydarzenia, które miały wpływ na losy świata.
Dzięki badaczom, pasjonatom i rodzinom bohaterów II wojny światowej kolejne elementy tej niezwykłej historii wracają dziś do świadomości publicznej – a Blizna pozostaje jednym z najważniejszych punktów na mapie europejskich badań nad Wunderwaffe.
Źródła: Hej Mielec.pl, Ziemia Dębicka. Park Historyczny Blizna im. Wywiadu Armii Krajowej, Gmina Ostrów
Fot. Ochotnicza Straż Pożarna w Woli Ocieckiej
