W historii polskich badań polarnych zapisało się wielu wybitnych naukowców, jednak postać Antoniego Rudolfa Zawadzkiego-Rogali zajmuje miejsce szczególne. Jako oficer Wojskowego Instytutu Geograficznego (WIG) i utalentowany geodeta, połączył wojskową precyzję z pasją odkrywcy, na stałe wpisując polskie nazewnictwo w krajobraz Spitsbergenu i Grenlandii.
Młodość i kariera wojskowa
Antoni Rudolf Zawadzki-Rogala urodził się 5 lutego 1896 roku w Dębicy. Jego życie przypadło na czasy wielkich przemian politycznych i narodowych, co skierowało go na drogę kariery wojskowej. Jako oficer Wojskowego Instytutu Geograficznego stał się częścią elitarnej grupy specjalistów odpowiedzialnych za mapowanie terytorium II Rzeczypospolitej. To właśnie w WIG-u zdobył warsztat techniczny, który później pozwolił mu na prowadzenie precyzyjnych pomiarów w ekstremalnych warunkach arktycznych.
Wyprawy polarne i podbój Spitsbergenu
Najważniejszym okresem w działalności badawczej Zawadzkiego-Rogali były lata 30. XX wieku. Wziął on udział w dwóch kluczowych ekspedycjach:
- Wyprawa na Spitsbergen (1934): Była to pierwsza polska wyprawa badawcza na ten archipelag. Zawadzki-Rogala pełnił tam funkcję topografa.
- Wyprawa na Grenlandię (1937): Kontynuował tam prace pomiarowe, umacniając pozycję Polski w międzynarodowym środowisku polarnym.
Polska mapa Ziemi Torella
Największym osiągnięciem geodezyjnym Zawadzkiego-Rogali było sporządzenie – we współpracy ze słynnym geologiem Stefanem Zbigniewem Różyckim – szczegółowej mapy topograficzno-geologicznej północno-zachodniej części Ziemi Torella (Torell Land) w skali 1 : 50 000.
Praca ta miała wymiar nie tylko naukowy, ale i symboliczny. Dzięki ich staraniom dziesiątki obiektów geograficznych otrzymały polskie nazwy, które do dziś figurują na oficjalnych mapach międzynarodowych. Do najważniejszych należą:
- Pilsudskifjella (Góry Piłsudskiego),
- Kopernikusfjellet (Góra Kopernika – 1055 m n.p.m.),
- Ostra Bramatoppen (Szczyt Ostra Brama – 1033 m n.p.m.),
- Polakkbreen (Lodowiec Polaków).
W uznaniu jego zasług dla kartografii polarnej, jeden z lodowców na Spitsbergenie został nazwany jego imieniem – Zawadzkibreen (Lodowiec Zawadzkiego).
Dziedzictwo
Po zakończeniu aktywności polarniczej i wojennej Zawadzki-Rogala osiadł w Warszawie, gdzie zmarł 27 czerwca 1974 roku. Pozostawił po sobie dorobek, który stanowi fundament polskiej obecności badawczej w Arktyce. Jego mapy przez dekady służyły kolejnym pokoleniom polarników, a wprowadzone przez niego nazewnictwo przypomina o złotym wieku polskiej geodezji ekspedycyjnej.
