45.rocznica nadania tytułu Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata mieszkańcom Bobrowej i Nagoszyna

24 czerwca br. minie 30. rocznica nadania tytułu Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata ośmiu mieszkańcom Nagoszyna i Bobrowej. Maria Skrzypek-Wilczeńska, Stanisław Wilczeński, Michał Dygdoń, Stanisław i Karolina Szostak, Edward Rak, Józef Cholewa, Kazimierz Ciecierenga, Zofia Ćwik podczas Holokaustu uratowali życie żydowskiej rodzinie Knie.

1942 rok, początek akcji likwidacji rzeszowskiego getta. Z transportu do obozu zagłady w Bełżcu ucieka pięcioro członków żydowskiej rodziny Knie: Tewl, Chaja Blat, Fryda Berger oraz ich mężowie. Ich rodzice – zamożni rzeszowscy kupcy, giną wcześniej. Młodzi ludzie pieszo docierają do domu Marii Skrzypek w Bobrowej, która mieszkała w Bobrowej w ówczesnym powiecie ropczyckim, z synem z pierwszego małżeństwa, Stanisławem Wilczeńskim oraz ze swoim młodszym synem Bolkiem. Maria i Stanisław udzielili uciekinierom żydowskim schronienia i urządzili im kryjówkę na podwórzu. Siostry i ich mężowie zostali tam, aż Armia Czerwona wyzwoliła ten obszar.

Maria Skrzypek

Tewel Knie spędził w kryjówce przygotowanej przez Marię i jej starszego syna sześć miesięcy. Opuścił ją nie chcąc narażać dalej Marii, po tym jak podczas nalotu niemieckiej policji i pacyfikacji Bobrowej został zabity przez Niemców jej młodszy syn Bolek. Tewel Knie wyjechał i dotarł do domu Stanisława Szostaka w Woli Bobrowskiej, gdzie do wyzwolenia ukrywał się na strychu. Ela, najmłodsza córka Knies, i jej mąż Michał Adlersberg znaleźli schronienie na farmie Michała Dygdonia, rolnika w pobliskim Nagoszynie. Dygdoń zajmował się nimi przez kilka miesięcy. Niestety sąsiedzi zaczęli dociekać tożsamości ukrywanych przez Dygdonia osób i wówczas Michał Dygdoń przeniósł ich do domu swego sąsiada, Edwarda Raka, który wraz z rodziną chronił ich do wyzwolenia. Rodzinie Knies pomagał także Józef Cholewa z Nagoszyna razem ze swoją żoną Ludwiką oraz trójka dzieci wśród których był nastoletni wówczas Stanisław Cholewa. Józef świadomy tragicznej sytuacji zbiegów zapewnił im żywność przez cały czas ich pobytu w kryjówce. Nawet po tym, jak Niemcy zamordowali jego dwóch braci i matkę. Rodzinie Knie pomogli także Kazimierz Ciecierenga i jego córka Zofia Ćwik, przyjmując do depozytu wartościowe przedmioty należące rodziny Knie. Kazimierz Ciecierenga i jego córka od czasu do czasu sprzedawali niektóre kosztowności i pozyskane z tej sprzedaży fundusze przeznaczali na zakup dostarczanej później uciekinierom żywności, odzieży i innych potrzebnych przedmiotów.

Stanisław Szostak

„We wszystkich swoich działaniach, które uratowały życie Kniesów z narażeniem własnego życia ratujący nie przyjmowali żadnego wynagrodzenia i działali z prawdziwej przyjaźni i moralnego obowiązku wobec swoich rodziców, którzy zginęli. Po wojnie Tewel Knies wyemigrował do Stanów Zjednoczonych” – można przeczytać na stronie Yad Vashem.

Tewel Knie z rodziną

24 czerwca 1975 roku Maria Skrzypek-Wilczeńska, Stanisław Wilczeński, Michał Dygdoń, Stanisław i Karolina Szostak, Edward Rak, Józef Cholewa, Kazimierz Ciecierenga, Zofia Ćwik zostali uhonorowani tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

Stanisław Cholewa, Zofia Ćwik i Szula

Wśród przedwojennych mieszkańców Bobrowej i Nagoszyna było znacznie więcej osób i rodzin, które podczas okupacji niemieckiej ukrywały Żydów, ale nie otrzymały tytułu „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”.

Sołtys Bobrowej Zuzanna Janora wspomina m.in Marcela Skrzypka, krewnego z rodziny Marii Skrzypek oraz wspomnianego już Bolesława Wielczyńskiego, syna Marii Skrzypek. „Wśród ukrywanych we wsi Żydów była dziewczynka o imieniu Ruth. Miała wówczas 12 lat. Przez całe dnie i noce ukrywała się z innymi w piwnicy. Któregoś dnia Bolek żeby trochę rozprostowała nogi i wyszła na powietrze zabrał ja na przejażdżkę na rowerze. Posadził ja na ramie roweru i pojechali przez wieś. Pech chciał, że na drodze pojawił się żandarm i zatrzymał oboje. Bolek zachowując trzeźwy umysł powiedział, że dziewczynkę bardzo boli ząb i wiezie ją do dentysty. Żandarm puścił ich wolno. Ruth przeżyła wojnę i wyjechała do Stanów Zjednoczonych. 7 lat temu odwiedziła naszą miejscowość. Mówiła, że tak wiele się tutaj zmieniło, że nie poznaje tych miejsc. Bolek został zabity przez Niemców podczas pacyfikacji Bobrowej. Miał 17 lat”.

Cholewowie

Ela Knie-Adlersberg ur, 1919 roku razem z bratem i mężem wyemigrowała po wojnie do Stanów Zjednoczonych. Zamieszkała w Pompano Beach na Florydzie. Dożyła blisko 100 lat. Wielokrotnie opowiadała o holokauście. Jeden, ponad 2 godzinny wywiad z nią z roku 1996 jest zamieszczony na stronie USC Shoah Foundation Institute (testimony of Ela Knie-Adlersberg | VHA Interview Code: 12325).

Dyplom Karoliny i Stanisława Szostaków, Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata wystawiony przez Instytut Yad Vashem. Zdjęcie dyplomu dzięki uprzejmości wnuczki Sprawiedliwych Wioletty Tomaszewskiej – Dec. Na dyplomie i medalu jest omyłkowo wpisane imię Zofia zamiast Karolina.

Za udostępnienie zdjęć Sprawiedliwych dziękujemy pracownikom Centrum Kultury i Promocji w Żyrakowie Pani Agnieszce Weryńskiej-Przybyś i Anecie Domaradzkiej.

Zdjęcie dyplomu Karoliny i Stanisława Szostaków, Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata dzięki uprzejmości wnuczki Sprawiedliwych Wioletty Tomaszewskiej – Dec.

Podziel się z innymi
0Shares
0 0 0