Previous
Next
Previous
Next
Previous
Next

30 lat temu, w wielu 101 lat zmarł hr. Edward Bernard Raczyński, prezydent RP na uchodźctwie, przedwojenny właściciel Zawady

30 lat temu, 30 lipca 1993 roku w Londynie w wieku 101 lat zmarł hr. Edward Bernard Raczyński, prezydent RP na uchodźctwie, przedwojenny właściciel Zawady, dobroczyńca i fundator budynku Zespołu Szkół Zawodowych nr 1 w Dębicy , przed II wojną światową Szkoły Mechanicznej. Prezydent został pochowany w Rogalinie.

Zamek-w-Zawadzie-1905-rok.-Fot.-A.-Friedrich.-Fotogrfia-ze-zbiorow-Biblioteki-Narodowej

Edward Bernard Raczyński, dyplomata, polityk, pisarz, prezydent RP na uchodźstwie w latach 1979–1986, właściciel poddębickiej Zawady urodził się 19 grudnia 1891 roku w Zakopanem. Hrabia Raczyński był m.in. fundatorem działki pod Szkołę Mechaniczną w Dębicy, która powstała w 1938 roku i Parku Miejskiego w Dębicy, który nazwał imieniem swojej zmarłej przedwcześnie żony Joys Markham Raczyńskiej.

Hrabia Edward Bernard Raczyński pochodził ze znanego wielkopolskiego rodu Raczyńskich herbu Nałęcz. Jego ojcem był Edward Aleksander Raczyński, a matką Róża z Potockich 1 voto Władysławowa Krasińska. Był bratem Rogera Adama Raczyńskiego oraz przyrodnim bratem Karola Rogera Raczyńskiego oraz Adama Krasińskiego, IV ordynata na Opinogórze.

Lata szkolne spędził w Krakowie, potem studiował prawo w Lipsku oraz londyńskiej Szkole Nauk Politycznych, uzyskał doktorat z prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1919 rozpoczął pracę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych i przebywał na wielu placówkach dyplomatycznych m.in. w Kopenhadze, Londynie i Genewie.

Pałac Raczyńskich w Dębicy ok. 1900

Podczas pobytu w Londynie poznał i poślubił w 1925 roku bajecznie bogatą córkę angielskich potentatów branży wydobywczej w Afryce Południowej Lady Joyous Markham (1902–1931). W zastępstwie ojca, który wcześnie osierocił Joy do ołtarza pannę młodą poprowadził David Lloyd George, były premier Wielkiej Brytanii.

Edward Raczyński, Joys Markham Raczyńska

Państwo młodzi tuż po ślubie przyjechali do Polski i zamieszkali w majątku Raczyńskich w Zawadzie koło Dębicy. Niestety, Joy była słabego zdrowia i wciąż chorowała. Lekarze znaleźli guza w jej nerce i usunęli ją. Ponieważ była wówczas w ciąży dalsze leczenie zostało przerwane. Mimo jej poświęcenia nie udało się uratować dziecka. Joy przez bardzo długi czas nie mogła otrząsnąć się po stracie dziecka. Chcąc znaleźć swoje miejsce na polskiej ziemi, kiedy mąż zajmował się obowiązkami dyplomatycznymi w Warszawie, wybudowała w Zawadzie koło Dębicy dwór w stylu kolonialnym. Bardzo mocno angażowała się społecznie. m.in. ucząc wiejskie dzieci i kobiety. Do parku i ogrodu w Zawadzie sprowadziła angielskich ogrodników, z którymi mogła porozmawiać w ojczystym języku.

Radca Wydziału Wschodniego Departamentu Ekonomiczno-Politycznego MSZ Edward Raczyński z małżonką wsiada na statek w porcie w Suezie. Jedno z dwóch zachowanych zdjęć hr. Edwarda Bernarda Raczyńskiego z żoną Joy podczas podróży po Bliskim Wschodzie – źródło zbiory NAC

Małżeństwo hr. Edwarda i Joy mimo trudności i częstych rozłąk -hrabina w większości przebywała w Zawadzie lub za granicą, a hrabia w Warszawie- trwało. Joy ponownie spodziewała się dziecka, ale i tym razem nie dane jej było cieszyć się macierzyństwem. Córka Róża, która przyszła na świat w grudniu 1929 roku przeżyła tylko 4 dni.

Radca Wydziału Wschodniego Departamentu Ekonomiczno-Politycznego MSZ Edward Raczyński z małżonką fot. NAC

W 1930 roku małżonkowie wyjechali służbowo na jedyny wspólny wyjazd na Bliski Wschód. Po powrocie z podróży hrabina, która była w trzeciej ciąży ciężko zachorowała. Aby ratować dziecko ponownie odmówiła leczenia. Dziecka nie udało się jednak uratować. Joyous zmarła 27 lutego 1931 roku w wieku 29 lat. Przed śmiercią poprosiła męża, aby ponownie się ożenił.

W 1936 roku hrabia Edward Bernard Raczyński przekazał w darze miastu Dębica i jego mieszkańcom teren u zbiegu dzisiejszej ul. Krakowskiej i 1 Maja w Dębicy z przeznaczeniem na utworzenie na nim parku miejskiego. Park został nazwany imieniem jego żony – Joyous Markham-Raczyńskiej.

Po śmierci żony hrabia Raczyński poświęcił się karierze dyplomatycznej. W latach 1941–1943 był ministrem spraw zagranicznych. W oparciu o dokumenty przywiezione w postaci mikrofilmów do Londynu przez kuriera Jana Karskiego i potwierdzone jego świadectwem, Edward Raczyński przygotował i 10 grudnia 1942 przedstawił aliantom szczegółowy raport o Holokauście, który został wystosowany jako oficjalna nota Rządu RP na uchodźstwie skierowana do rządów krajów będących sygnatariuszami Deklaracji Narodów Zjednoczonych.

Nota Raczyńskiego była pierwszym na świecie oficjalnym raportem na temat Holocaustu informującym o nim światową opinię publiczną. Raczyński osobiście redagował również oświadczenie rządu po odkryciu w 1943 grobów w Katyniu oraz wysłał prośbę do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża o wyjaśnienie zbrodni.

Hrabia Raczyński spełnił życzenie swojej zmarłej żony. W 1932 w Rogalinie poślubił Cecylię Jaroszyńską (1906–1962), z którą doczekał się trzech córek: Wandy (1933–2016), Viridianny (ur. 1935) i Katarzyny (ur. 1939). Po jej śmierci przez blisko trzydzieści lat poświęcał się służbie publicznej.

Fragment uroczystości ślubnej Edwarda Raczyńskiego z Cecylią Jaroszyńską.

W 1991 w Londynie poślubił Anielę Mieczysławską z domu Lilpop (ur. 27 maja 1910 w Warszawie, zm. 14 października 1998 w Londynie), córkę znanego warszawskiego architekta Franciszka Lilpopa. Była ona wówczas już od 30 lat jego partnerką życiową.

Ponieważ ani jego bratankowie, ani on nie doczekali się synów, hr. Edward Bernard Raczyński był ostatnim męskim przedstawicielem polskiej linii Raczyńskich.

Edward Raczyński i Cecylia Raczyńska

Hrabia Raczyński założył pod koniec 1990 roku Fundację im. Raczyńskich w Poznaniu i przekazał jej pałac i park w Rogalinie, Galerię Rogalińską przy Muzeum Narodowym, której pozostawał faktycznym właścicielem, oraz przysługujące mu prawa do majątku ziemskiego otaczającego pałacu i parku rogalińskiego. W skład galerii weszło, m.in. przeszło 300 obrazów, rzeźby i różne przedmioty artystyczne. Pałac i park w Rogalin zostały we władaniu Muzeum Narodowego w Poznaniu.

Edward Bernard Raczyński zmarł 30 lipca 1993 roku w Londynie w wieku 101 lat, został pochowany w Rogalinie.

Z okazji 30. rocznicy śmierci swojego dobroczyńcy społeczność Zespołu Szkół Zawodowych Nr 1 w Dębicy oraz współpracujący ze szkołą przedsiębiorcy zamówili mszę świętą po której w szkole odbędzie się uroczystość okolicznościowa i składanie wiązanek kwiatów pod tablicą pamiątkową dobroczyńcy szkoły. Msza święta w kościele Miłosierdzia Bożego odbędzie się o godzinie 11:00, a po niej będzie miało miejsce spotkanie w szkole.

Fragment uroczystości ślubnej Edwarda Raczyńskiego z Cecylią Jaroszyńską.

Minister Józef Beck podczas rozmowy z ambasadorem Edwardem Raczyńskim.

Podziel się z innymi

Shares
Previous
Next

Więcej informacji...

My i nasi partnerzy uzyskujemy dostęp i przechowujemy informacje na urządzeniu oraz przetwarzamy dane osobowe, takie jak unikalne identyfikatory i standardowe informacje wysyłane przez urządzenie czy dane przeglądania w celu wyboru oraz tworzenia profilu spersonalizowanych treści i reklam, pomiaru wydajności treści i reklam, a także rozwijania i ulepszania produktów. Za zgodą użytkownika my i nasi partnerzy możemy korzystać z precyzyjnych danych geolokalizacyjnych oraz identyfikację poprzez skanowanie urządzeń.

Kliknięcie w przycisk poniżej pozwala na wyrażenie zgody na przetwarzanie danych przez nas i naszych partnerów, zgodnie z opisem powyżej. Możesz również uzyskać dostęp do bardziej szczegółowych informacji i zmienić swoje preferencje zanim wyrazisz zgodę lub odmówisz jej wyrażenia. Niektóre rodzaje przetwarzania danych nie wymagają zgody użytkownika, ale masz prawo sprzeciwić się takiemu przetwarzaniu. Preferencje nie będą miały zastosowania do innych witryn posiadających zgodę globalną lub serwisową.