Rynek w Pilźnie został wytyczony w czasie lokacji miasta na prawie niemieckim w 1354 r. przez króla Kazimierza Wielkiego, który nadał miastu prawa miejskie. To właśnie wtedy określono kształt i wymiary centralnego placu oraz sieć ulic wychodzących z jego narożników i boków. Urbanistycznie typowy dla średniowiecznych miast polskich rynek w Pilźnie pełnił funkcje handlowe, administracyjne i społeczne, a wokół niego koncentrowało się życie miejskie.
Rynek stanowi centralny punkt historycznego układu miasta i zachował swój prostokątny plan urbanistyczny, typowy dla miast lokowanych według prawa niemieckiego średniowiecza. Uliczki łączące się z rynkiem prowadziły dawniej do bram miejskich i traktów handlowych — w tym ważnych tras handlowych łączących Kraków z regionami wschodnimi i południowymi.
Architektura rynku
Centralny plac Pilzna ma charakterystyczną zabudowę pierzejową, w której skład wchodzą przede wszystkim kamienice mieszkalno-usługowe z XVII-XIX w. oraz budynki o późniejszych przebudowach. Wiele domów pamięta swoją formę sprzed wieków, dzięki czemu Rynek zachowuje historyczny koloryt architektoniczny.
Główne elementy architektoniczne:
Budynek Urzędu Miasta (Rynek 6). To najbardziej znany i zachowany obiekt rynku — zabytkowa kamienica w stylu neorenesansowym / eklektycznym, która pełni dziś funkcję siedziby władz miejskich. Jest to budynek dwukondygnacyjny, z bogato zdobioną fasadą, powstały z połączenia dwóch mniejszych posesji po pożarze z 1877 r.. Wcześniej, przed 1774 r., we wnętrzu tego kwartału stał stary ratusz miasta, a magistrat po jego rozbiórce przeniesiono tu właśnie.
Kamienice wokół rynku
Wokół placu znajdują się kamienice o charakterze mieszkalno-usługowym, z XVIII i XIX w., o zróżnicowanej wysokości i detalach architektonicznych. Parter zazwyczaj pełnił funkcje handlowe lub usługowe, a piętra były przeznaczone na mieszkania. Budynki te stanowią spójną pierzeję rynku, kształtując jego architektoniczną czytelność.
Figura Matki Boskiej Niepokalanego Poczęcia
W zachodniej części rynku znajduje się zabytkowa figura kamienna z 1883 r., będąca ważnym elementem przestrzeni publicznej oraz lokalnym symbolem religijnym i kulturowym.
Układ urbanistyczny
Rynek w Pilźnie tradycyjnie miał kształt prostokąta, z którego odchodziło kilka ulic prowadzących do różnych części miasta. Ulice te łączyły główny plac z osiedlami rzemieślników, sądami, kościołami i obszarami targowymi poza murami miejskimi. Dzięki temu Rynek był centrum handlu, administracji i życia społecznego.
Dziś rynek jest częścią zrewitalizowanego centrum miasta, w którym odbywają się lokalne imprezy, jarmarki i spotkania mieszkańców. Ostatnia przebudowa pilzneńskiego Rynku miała miejsce w latach 2013-2014.
Rynek to nie tylko wartość historyczna, ale także centrum życia miejskiego współczesnego Pilzna. Spacerując po Rynku, można zobaczyć fragmenty dawnych fasad, historyczne detale architektoniczne oraz kamienice, które pamiętają wydarzenia sprzed wieków.
Przewodnik po zabytkach centrum Pilzna:
Urząd Miejski (dawny ratusz)
Rynek 6 – historyczna kamienica pełniąca dziś funkcję siedziby władz miejskich. Obiekt wpisany do rejestru zabytków i centralny punkt Rynku.
Inne punkty orientacyjne (bezpośrednio przy Rynku)
Kamienice wokół Rynku – Rynek 5–29 – zabytkowe kamienice mieszkalno-usługowe z XVIII–XIX w. tworzące historyczną zabudowę placu.
Dalsze zabytki w obrębie centrum (niektóre nie leżą dokładnie w Rynku, ale warto je dodać do planu spaceru)
Kościół św. Jana Chrzciciela. Petrycego – gotycka fara Pilzna, zbudowana w średniowieczu.
Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia. Karmelicka – dawny klasztor i kościół karmelitów, XV-XVI w.
